Dzierzba czarnoczelna – Jest niewielkim ptakiem należącym do rodziny dzierzb. Występuje we wschodniej i południowej Europie, obejmując Turcję, Kaukaz i południową Syberię. Wędrowna. Przylatuje do Polski w kwietniu i maju, a odlatuje w sierpniu – wrześniu. Zimowiska tego ptaka znajdują się w Afryce.

Z wyglądu jest łudząco podobna do swojego kuzyna – dzierzby srokosza. Odróżnia ją jednak kilka szczegółów. Jak sama nazwa wskazuje ma czarne czoło. Jest to czarny pasek zachodzący na czoło i sięgający za oczy. Przypomina maskę. U srokosza natomiast pasek jest węższy, nie zachodzi na czoło i ma dodatkowo cieniutką białą linię nad czarną pręgą. Poza tym ma nieco drobniejszą budowę ciała, dłuższe skrzydła i krótszy ogon. W locie białe lusterko na jej skrzydłach jest dwukrotnie większe niż srokosza, a postawa siedząca jest bardziej wyprostowana. To chyba jedyne odmienne cechy obu gatunków. Dzierzba czarnoczelna ma wierzch ciała szaroniebieski, a spód biały z różowym nalotem mniej widocznym u samic. Skrzydła są koloru czarnego z białym lusterkiem. Ogon również czarny z jasnymi bocznymi sterówkami. Jak inne dzierzby, ma gruby dziób. Samice różnią się nieznacznie od samców. Mają trochę bledszą czarną maskę, która jest również węższa. Młode osobniki są z wierzchu prążkowane, a od spodu kremowe. Mają też bledsze barwy w porównaniu z dorosłymi. Długość ciała ptaka wynosi 20-22 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 35 cm, a waga około 40-65 g.

Dzierzba czarnoczelna zamieszkuje skraje lasów, suche zarośla, pola z żywopłotami, sady, ogrody i nadrzeczne łęgi. Jej pokarm stanowią duże owady, ślimaki, jaszczurki, żaby, a nawet myszy. Najczęściej na swoją zdobycz zaczaja się w określonym miejscu (ma takich co najmniej kilka). Rzadziej poluje w locie. W poszukiwaniu pokarmu nie oddala się zbytnio od gniazda – zwykle na odległość do 80 m, sporadycznie do 200.

Dzierzba czarnoczelna jest ptakiem śpiewającym. Jej utwory to mieszanka różnych skrzeków, pogwizdów i innych dźwięków wplecionych w rozmaite melodie. Śpiewa głośniej niż srokosz, lecąc. Jej lot jest prostoliniowy, niezbyt daleki. Często wybiera sobie odsłonięte, widoczne punkty obserwacyjne, na których długo przesiaduje.

Lęgi rozpoczynają się pod koniec maja i w czerwcu. Gniazdo buduje w rozwidleniu gałęzi na wysokim drzewie. Samica składa 5-6 jaj i wysiaduje je przez ok. 15 dni. Pisklęta przebywają w gnieździe ok. 15 dni, po czym żyją całą rodziną na terenie lęgowym o promieniu 200-250 m.

Dzierzba czarnoczelna jest objęta ścisłą ochroną gatunkową.

W Polsce jest skrajnie nielicznym ptakiem lęgowym. Obecnie w naszym kraju żyje tylko kilkanaście par tego gatunku. Wszystkie zasiedlają właśnie Podlasie. Dzierzba czarnoczelna występuje jedynie na obszarze gminy Michałowo w powiecie białostockim.

 - Dzierzba czarnoczelna (podobnie jak inne dzierzby) zakłada sobie spiżarnie, nabijając swoje ofiary na kolce i ciernie roślin,

 - Niegdyś występowała w całym kraju, ale stopniowo zaczęła zanikać, najpierw na zachodzie,

 - Łacińska nazwa tego ptaka – Lanius minor, oznacza dzierzbę małą.